NGA LÀ NƯỚC TƯ BẢN HAY XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Để có thêm một góc nhìn về nước Nga và chính sách ngoại giao của Kremlin, chúng tôi giới thiệu đến quý vị bài của giáo sư Dmitri Furman đăng trên báo Nga Niezawisimaja Gazieta.

Bạn đang xem: Nga là nước tư bản hay xã hội chủ nghĩa

Tác giả định nghĩa rằng sau khi Liên Xô sụp đổ, như lời của Tổng thống Vladimir Putin, là vì “Liên Bang Xô Viết không còn đủ sức để sống tiếp nữa”, nước Nga nay là một “nền dân chủ có điều khiển”.

Trên thực tế, bầu cử tự do, đa đảng diễn ra ở mọi cấp, nhưng theo ông Dmitri Furman, xã hội Nga chưa sẵn sàng sống với một nền dân chủ thực thụ. Vấn đề của họ là không có sự lựa chọn nào khác ngoài dân chủ.

Sự khác biệt giữa chế độ Xô Viết và “dân chủ điều khiển” là nước Nga nay không còn bị ràng buộc bởi những giáo điều cộng sản và cũng chẳng ai trong chính giới Nga muốn bỏ sức ra giúp cho những nước khác vì chủ nghĩa quốc tế vô sản.

Nhưng theo GS Dmitri Furman thì Nga vẫn chưa có một luật chơi tự do trong chính trị. Các thế lực lớn vẫn chưa chấp nhận cơ chế dân chủ và không cho phép người dân tự thích nghi với luật chơi đó.

Tâm lý tầng lớp cầm quyền vẫn nhìn thế giới ít nhiều theo kiểu Xô Viết.

Cách nhìn và lối tư duy đó, xuất phát từ thời Liên Xô, tin rằng sự an toàn của nước Nga phụ thuộc vào việc làm sao có càng nhiều các nước láng giềng có cùng thể chế “dân chủ điều khiển”.

Cũng vì thế, chính giới Nga có cảm giác rằng vùng ảnh hưởng của họ ngày càng bị thu hẹp sau khi các nước thuộc Liên Xô cũ và trong Cộng đồng Các nước Độc lập chọn con đường chính trị gần với EU hơn.

Giáo sư Dmitri Furman chỉ ra rằng thực ra Nga đã bị lợi dụng vì các nhà lãnh đạo độc đoán ở Trung Á, Kavkaz hay vùng châu Âu thuộc Liên Xô cũ, chỉ vội quay sang cầu cứu Kremlin khi sắp bị dân chúng đuổi cổ.

Khi tại vị, họ luôn tìm cách ve vãn Hoa Kỳ và EU để kiếm lợi nhưng khi sắp rớt đài thì lại quay sang Nga. Và nước Nga, như một người anh cả luôn sẵn sàng giúp đỡ họ. Việc giúp những chế độ này chỉ đem lại tiếng xấu cho Nga và đặt Kremlin vào vị thế không được dân chúng các nước kia ủng hộ.

Vì thế, theo tác giả Dmitri Furman, Nga nên chấp nhận một xu hướng dân chủ hóa trong các nước láng giềng và không nên chìa tay ra giúp các nhà lãnh đạo kiểu “dân chủ có điều khiển”. Nhưng chính sách ngoại giao xét cho cùng chỉ là sản phẩm của chính trị nội bộ.

Sâu xa về tâm lý, theo Dmitri Furman, giới cầm quyền ở nước Nga vẫn chưa tự giải quyết được nghịch lý của bản thân.

Xem thêm: Xem Giọng Hát Việt Nhí 2019, Giọng Hát Việt / The Voice Vietnam

Đó là nếu đã là dân chủ thì không thể có sự điều khiển. Dân chủ phải là một cơ chế, một mô hình mà công dân có quyền lựa chọn các nhà lãnh đạo bằng biện pháp ôn hòa, công khai và tự do.

Mâu thuẫn như thời Liên Xô

Tác giả cho rằng nước Nga ngày nay gặp một mâu thuẫn nội tại giống như thời Xô Viết.

Khi đó, chính sách ngoại giao của Matxcơva là ủng hộ triệt để, bằng mọi giá các thể chế ‘xã hội chủ nghĩa” trên toàn cầu. Các nhà lãnh đạo ở Kremlin tin rằng tương lai của Liên Xô phụ thuộc vào sự thắng lợi lan rộng của các chế độ tương tự.

Nhưng sau giai đoạn phổ biến chủ nghĩa quốc tế vô sản một cách hào hứng ra bên ngoài, Liên Xô đã nhận thấy một thực tế rằng các chế độ kiểu xã hội chủ nghĩa chỉ hình thành ở những quốc gia nghèo và lạc hậu.

Cuộc chạy đua với Hoa Kỳ cũng đẩy Liên Xô vào thế phải chung sống hòa bình vì không thể nào dùng vũ khí nguyên tử tiêu diệt lẫn nhau, và cũng không thể nào cạnh tranh với phương Tây về kinh tế.

Và theo Dmitri Furman, từ thế tiến công Liên Xô phải rút về thế thủ. Sự giúp đỡ tầng lớp lãnh đạo các nước nghèo và chậm phát triển chỉ vì họ theo cùng mô hình cộng sản Xô Viết đã góp phần làm Liên Xô kiệt quệ về nhân tài vật lực. Mô hình cộng sản xơ cứng cũng ngăn cản chính người Liên Xô tự cải tổ và cuối cùng, Liên Xô đã sụp đổ.

*

*

Liên Xô từng nổi tiếng với ngành hàng không vũ trụ
Nay nước Nga có nguy cơ rơi vào tình thế tự trói chân tay mình như Liên Xô ngày xưa.

Một mặt, Nga rất muốn lại gần với EU và Hoa Kỳ, muốn thu hút công nghệ, kỹ thuật, kiến thức quản lý, đầu tư v.v. của các nước Phương Tây. Mặt khác, Kremlin lại không muốn chấp nhận cải tổ các điều hành xã hội theo mô hình dân chủ tự do.

Tâm lý Chiến tranh Lạnh cũng thúc đẩy nhiều thế lực ở Nga đối đầu Phương Tây ở bất cứ chỗ nào có thể được mà chẳng tính đến một chiến lược thông suốt trên toàn cầu.

Nga đã và đang ủng hộ các nhóm tại Trung Đông, tại Serbia, Trung Á v.v. dù những quan hệ này không đem lại quyền lợi gì rõ ràng cho nước Nga.

Sự ủng hộ này thậm chí còn không có một sức mạnh về lý tưởng như chủ nghĩa quốc tế vô sản thời Liên Xô.

Trong khi đó, theo Dmitri Furman, tại các nước gần với Nga nhất như Ukraina, Belarus và Kazachstan, ý thức dân chủ của người dân và sự thay đổi nhận thức trong xã hội hôm nay đã khác xa hồi đầu thập niên 1990.

Tác giả kết luận rằng “dân chủ có điều khiển” là mô hình của các xã hội thoát ra khỏi chủ nghĩa cộng sản nhưng chưa sẵn sàng với dân chủ thực thụ. Tuy thế, việc đi đến dân chủ thực sự chỉ là vấn đề thời gian, kể cả cho nước Nga.

Khi ấy, theo ông, nhiều vấn đề cũ kỹ nước Nga mang mắc phải hiện nay sẽ tự nhiên tan biến và một danh sách các quyền lợi mới của dân tộc Nga sẽ xuất hiện.

(Bài của Dmitri Furman đăng trên báo Niezawisimaja Gazieta ngày 27 tháng Ba 2006. Tác giả là giáo sư, viện sĩ Viện Hàn Lâm Khoa học CHLB Nga)